ใครเอ่ย มีความคิดสร้างสรรค์ มากที่สุดในโลก

หญิงสาวคนหนึ่ง มี “ราวตากผ้า” ลักษณะดังนี้

เสื้อ กระโปรง ถุงน่อง เสื้อ กระโปรง …(หายไป)… เสื้อ กระโปรง

คำถาม “อะไรหายไป”

มีตัวเลือกให้

ก. เสื้อ ข. กระโปรง ค. ถุงน่อง ง. กางเกงใน

คุ้นๆมั๊ยครับ “ข้อสอบ” ที่เราคงจะเคยเจอกันหลายต่อหลายครั้ง เมื่อยังเยาว์ 

ผมในฐานะเด็ก “สายวิทย์” คนหนึ่ง บอกเลยว่า “ชอบ” ข้อสอบลักษณะนี้มาก

การเรียงลำดับง่ายๆเช่นนี้ ใช้เวลาคิดเพียงเสี้ยววิ พอเป็นพิธี

ก็สามารถจรดดินสอ กากบาทลงไปเลย

ข้อ ค. “ถุงน่อง” คือ คำตอบที่ถูกต้อง

ที่น่าสนใจคือ คำถามลักษณะนี้ เคยถูกนำไปทำวิจัยเรื่อง “นวัตกรรม” ครับ

เขานำคำถามนี้ไปถามคนกลุ่มหนึ่ง ซึ่งมี “ความคิดสร้างสรรค์” มากที่สุดในโลก

ไม่ใช่นักออกแบบ นักโฆษณา นักแสดง นักวาดภาพ ใดๆทั้งสิ้น

แต่คือ “เด็กๆเตรียมอนุบาล” ครับ

ผมให้ลองนึกเล่นๆ ว่าพวกเขา จะตอบว่า อย่างไร

“นวัตกรรม” ทุกอย่างในโลกนี้ เริ่มต้นจาก “การเข้าใจผู้ใช้งาน”

บทเรียนบทแรก ได้เริ่มขึ้นในชั้นเรียน วิชา “ความคิดเชิงออกแบบ (Design Thinking)”

ที่ผมมีโอกาสเข้าไปศึกษา ณ มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ประเทศสหรัฐอเมริกา

อาจารย์เริ่มต้นชั้นเรียนด้วย “เรื่องเล่า” ครับ

ณ ริมแม่น้ำเมือง ซานฟรานซิสโก

มีบ้านหลังน้อย กับ สาววัยกลางคน อาศัยอยู่

นักวิจัยสามกลุ่ม กำลังออกสำรวจข้อมูล ด้วยหวังจะสร้าง “นวัตกรรม”

ให้คนแถบนี้ มีชีวิต ความเป็นอยู่ ที่ดีขึ้น

เมื่อ นักวิจัยทั้งสามกลุ่มได้พบกับ หญิงสาว จึงถาม

“ที่แถบนี้ ต้องการอะไรเพิ่มเติมบ้าง เพื่อทำให้ชีวิตคุณดีขึ้น”

หญิงสาว ตอบอย่างไม่ลังเล

“สะพาน”

นักวิจัย “กลุ่มแรก”  ดีใจมาก ได้ “คำตอบ” แล้ว จึงรีบกลับไปที่ศูนย์วิจัย

ระดมสมองกันยกใหญ่ “เราจะสร้างสะพานอย่างไรได้บ้าง”

สะพานคอนกรีต สะพานไม้ สะพายแขวน สะพานเหล็ก สะพานควาย ……

อะแฮ่ม … อันหลังสุดเป็นมุกนะครับ ไม่ตลก ขออภัย

สุดท้าย คิดคำนวณแล้ว ตกลงใจที่จะ สร้าง “สะพานแขวน” เป็นของขวัญ แก่หญิงสาว

นักวิจัยอีกสองกลุ่ม ยังไม่ได้กลับมาที่ศูนย์วิจัย

ถามต่อ “ทำไมคุณอยากได้สะพานล่ะ”

“ชั้นอยากจะข้ามไปที่ฝั่งนู้น” หญิงสาวตอบ

นักวิจัย “กลุ่มที่สอง” ได้ยินดังนั้น จึงรีบกลับมาที่ศูนย์วิจัย

และระดมสมอง “จะข้ามแม่น้ำไปฝั่งนู้น ทำอย่างไรดี”

เรือ แพ เครื่องบิน เจทสกี ชุดว่ายน้ำ …… สะพาน

สะพานเป็นเพียงหนึ่งใน “ทางเลือก”

แต่ยังไม่ใช่ “คำตอบ”

คำถามเพียงหนึ่งประโยค ว่า “ทำไมล่ะ”

ได้เผย “ความเป็นไปได้” อีกมากมาย ให้แก่หญิงสาว

เอ๊ะ แล้ว นักวิจัยกลุ่มสุดท้ายล่ะ เค้ารออะไรกันอยู่ ยังไม่กลับมาสักที

ครับพวกเขายังอยู่เพื่อถาม หญิงสาว อีกหนึ่งคำถาม “ไม้ตาย”

“ทำไมคุณถึงอยากจะข้ามไปฝั่งนู้นล่ะ”

หญิงสาว อึ้ง เงียบ ไปพักหนึ่ง พลันตอบด้วยเสียงสะอื้นในลำคอ

“คุณแม่ชั้นป่วย ชั้นต้องทำงานฝั่งนี้ อยากจะไปดูแลท่านให้ได้มากกว่านี้”  

นักวิจัยกลุ่มสุดท้าย ฟังเช่นนั้น ก็กลับมาที่ “ศูนย์วิจัย”

“เราจะทำให้หญิงสาว ดูแล ครอบครัวที่ห่างไกลได้อย่างไรบ้าง”

รถพยาบาลเคลื่อนที่ โทรศัพท์เห็นหน้ากัน หุ่นยนต์ดูแลคนชรา กล้องวงจรปิดติดตามตัว

“สะพาน” คงจะไม่ใช่ “คำตอบ” ที่ดีทีสุด อีกต่อไป

บทเรียนบทแรกของ “การสร้างนวัตกรรม”

คำถามสั้นๆ แต่ทรงพลัง ว่า “ทำไมล่ะ”

เปรียบเสมือน “สะพาน” ที่เชื่อมความเข้าใจระหว่าง “ผู้ใช้งาน” กับ “นวัตกร”

สร้าง “นวัตกรรม” ให้โลกนี้ มานักต่อนัก

Jeff Bezos ผู้ก่อตั้งบริษัท อเมซอน (Amazon) อีคอมเมิร์ซระดับโลก

กับบุคลิกเฉพาะตัว ศีรษะล้าน หัวเราะเสียงดัง

เคยถูกนักลงทุน ถามว่า “คุณจะรับมือกับการเปลี่ยนแปลงในอนาคตอย่างไร”

เขาตอบ “เป็นการยากที่จะบอกว่าอะไรจะเปลี่ยนแปลง ……

มันน่าสนใจมากกว่าที่จะถามว่า สิ่งใดจะ “ไม่เปลี่ยน” ไม่ว่าเวลาจะผ่านไปนานเท่าใดก็ตาม

และนั่นคือ ลูกค้าจะยังคงต้องการสินค้าที่ราคาถูก ส่งถึงรวดเร็ว และ หลากหลาย”

ไม่ว่าจะเป็น “โดรน (Drone)” หุ่นยนต์บินได้ ช่วยส่งของถึงลูกค้า ภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง

หรือ “การเปิดตลาด” ให้เจ้าของธุรกิจอื่นๆเข้ามาขายของผ่าน อเมซอน เพื่อเพิ่มความหลากหลาย

ก็คือ “กลยุทธ์” ที่ทำไปเพื่อ ตอบโจทย์ ให้กับ “คำถาม” นี้

“สิ่งใดจะไม่เปลี่ยน”

ด้วย “คำถาม” ที่ชาญฉลาด และ “สวนกระแส”

ได้กำหนด “ทิศทาง” ของอเมซอน

จนขึ้นแท่นเป็น บริษัทอีคอมเมิร์ซที่ใหญ่ที่สุดในอเมริกา ขณะนี้

ผมนึกถึง คำคมของ “ไอดอล” ของผมคนหนึ่ง

คอลัมน์ข้างๆนี่เองครับ พี่ตุ้ม “หนุ่มเมืองจันท์”   

“คำถาม”จะบอก “ทิศ” “คำตอบจะบอก “ทาง”

ถ้าทิศผิด จะทางไหน ก็ไปไม่ถึงเป้าหมาย

คารวะพี่ตุ้ม ร้อยครั้งครับ คมจัง ใช้งานได้จริง

กลับไปที่งานวิจัยข้างต้น

คำตอบของ “เด็กอนุบาล” กับ ข้อสอบ ”สายวิทย์”

ที่ว่า “อะไรหายไปบนราวตากผ้า”  

ถ้าคุณคิดว่า เด็กๆที่มีความคิดสร้างสรรค์ ก็คงจะตอบว่า

“กางเกงใน”

คุณเกือบถูกครับ เด็กบางส่วน ตอบข้อ ง.

ที่น่าสนใจ คือ เด็กกว่าครึ่ง

“ไม่ตอบ” ครับ …. เขาตอบไม่ได้

พลันกระหน่ำยิง “คำถาม” ชุดใหญ่

“คนนี้คือใคร มีเสื้อผ้ากี่ชุด มีพี่น้องกี่คน ทำไมต้องตากผ้า ………. “

ครับ “เจ้านวัตกรตัวน้อย” ที่เกิดมาพร้อม “ความคิดสร้างสรรค์” อันบริสุทธิ์

พวกเขา ไม่จำเป็นต้อง มี “คำตอบ” ให้กับทุกเรื่อง

แต่ เขาเรียนรู้ที่จะ “ถาม” ก่อนด่วนสรุป “ตัดสินใจ”

พวกเรา ผู้ใหญ่ อย่าแพ้ เด็กนะครับ

กวีวุฒิ เต็มภูวภัทร
ต้อง กวีวุฒิ เจ้าของเพจแปดบรรทัดครึ่ง พนักงานประจำที่ชอบทำงานไม่ประจำ ผู้ริเริ่มนำ “DESIGN THINKING” วิธีการสร้างนวัตกรรมจาก ซิลิคอน วัลเลย์ มาใช้ในองค์กรชั้นนำของไทย และเป็นอาจารย์ไม่ประจำ ที่สอนเรื่องนี้เป็นประจำที่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รักการอ่าน การเขียน เป็นชีวิตจิตใจ